Systematyczna aktywność ruchowa jest niezbędnym elementem prawidłowego rozwoju młodego organizmu (1, 2). Ruch w formie gier i zabaw powinien towarzyszyć dziecku od najmłodszych lat życia. W przypadku zorganizowanej i systematycznej nauki danej formy aktywności ruchowej (trening fizyczny), a szczególnie uczestnictwa w zawodach sportowych, może dochodzić do nieprawidłowości związanych z nadmiernym obciążeniem fizycznym i psychicznym młodego organizmu, w tym także do urazów i wypadków (3). W ostatnich latach obserwuje się coraz wcześniejsze rozpoczynanie specjalistycznego treningu i udział w zawodach (4). Związane to jest z postępującą profesjonalizacją sportu i coraz większą presją środowiska (trenerów, rodziców, opiekunów) na osiąganie wyniku sportowego (5-7).
 

Obecne rekomendacje są aktualizacją stanowiska PTMS dotyczącego kryteriów wiekowych przy kwalifikacji do treningu i zawodów w wybranych dyscyplinach sportowych przedstawionego w podręczniku Medycyna Sportowa z 2005 roku (8), z uwzględnieniem aktualnej wiedzy (9-11). Nadrzędnym celem dokumentu jest promocja uczestnictwa dzieci i młodzieży w systematycznej aktywności ruchowej, w tym w zorganizowanym treningu i zawodach, z jednoczesnym zapewnieniem maksymalnego bezpieczeństwa i ochrony zdrowia młodego człowieka.

Poniżej przedstawiono kategorie wiekowe w poszczególnych dyscyplinach sportowych. W Unii Europejskiej nie ma jednolitych przepisów dotyczących norm wiekowych pozwalających na rozpoczęcie, kontynuowanie treningu oraz rywalizację sportową (12). W wielu krajach, także w Polsce, istnieją regulaminy określające kategorie wiekowe opracowane przez poszczególne federacje i związki sportowe. Kategorie te nie zawsze są zgodne z wiedzą opartą na podstawach naukowych. Może to skutkować nadmiernym psychofizycznym obciążeniem młodego organizmu i potencjalnym zagrożeniem dla zawodnika lub jego otoczenia. Regulaminy opracowane przez poszczególne federacje i związki sportowe nie są obligujące w stosunku do lekarza sportowego. Lekarz kwalifikujący do uprawniania danej dyscypliny sportowej powinien podejmować decyzję jedynie w oparciu o obowiązujące przepisy i na podstawie przeprowadzonych u zawodnika/kandydata badań.
 

- bilard, brydż, golf, ringo, snooker, szachy, tee-ball, warcaby, wędkarstwo.

- w formie ćwiczeń ogólnorozwojowych, jako wprowadzenie do treningu specjalistycznego,

- pływanie,
- piłka nożna,
- tenis stołowy,

- akrobatyka sportowa,
- badminton
- baseball, softball
- biegi na orientację, radioorientacja sportowa
- curling
- gimnastyka artystyczna,
- gimnastyka sportowa,
- hokej na lodzie,
- hokej na trawie,
- jeździectwo,
- judo,
- karting (kategoria młodzików),
- kręglarstwo,
- lekka atletyka: biegi krótkie,
- łucznictwo,
- łyżwiarstwo szybkie,
- łyżwiarstwo figurowe: soliści i pary taneczne,
- narciarstwo - treningi: skoki, biegi, zjazdy,
- piłka koszykowa,
- piłka siatkowa,
- tenis ziemny,
- skibob (treningi),
- szermierka,
- taniec sportowy,
- wrotkarstwo,
- wushu (bez walki, bez użycia broni)
- żeglarstwo

- motocykle (kategoria młodzików),
- płetwonurkowanie (płetwonurek młodzieżowy od 10 roku życia – według Komisji Podwodnej  PTTK i LOK),
- quady (kategoria młodzików),
- żużel (kategoria młodzików),

- bojery
- boks - trening ogólnorozwojowy,
- biathlon (bez strzelania),
- kick-boxing . trening ogólnorozwojowy,
- kajakarstwo,
- kolarstwo,
- lekka atletyka: biegi średnie i długie, skoki, rzuty (dysk, oszczep),
- narciarstwo (biegi, slalom), snowboard
- piłka ręczna,
- rugby,
- saneczkarstwo,
- skibob,
- wioślarstwo - trening ogólnorozwojowy,
- zapasy - trening ogólnorozwojowy,

- psie zaprzęgi,

. od rozpoczęcia 14 roku życia

- biathlon,
- boks,
- ju-jitsu,
- karate,
- kendo,
- kick-boxing: light contact,
- lekka atletyka: rzut młotem,
- łyżwiarstwo figurowe: pary sportowe,
- Muaythai (boks tajski) – trening specjalistyczny,
- narciarstwo wodne, sport motorowodny,
- narciarstwo (skoki, zjazd),
- płetwonurkowanie,
- pięciobój nowoczesny,
- ratownictwo wodne,
- strzelectwo sportowe,
- tae-kwondo,
- wioślarstwo,
- wushu,
- zapasy,

- kulturystyka,

- lotniarstwo: pilot lotni, motolotni, *
- Muaythai (boks tajski) – udział w zawodach,
- podnoszenie ciężarów,
- sporty motorowe: karting,
- sumo,
- trójbój siłowy,

- lotniarstwo: pilot paralotni, *

- sporty motorowe: żużel,
- pilot-operator modelu latającego, *
- pilot szybowcowy *

- pilot balonu wolnego, *

- pilot turystyczny, *
- sporty motorowe (motocyklowe, samochodowe, quady)

- alpinizm,

- bobsleje,
- ju-jitsu: full contact,
- kick-boxing: full contact,
- skoki spadochronowe. *

***

Załącznik 1.

DZIENNIK USTAW Z 2009 R. NR 58 POZ. 483

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA¹
z dnia 23 marca 2009 r.
w sprawie zakresu koniecznych badań lekarskich, częstotliwości ich przeprowadzania oraz trybu orzekania o zdolności do uprawiania określonej dyscypliny sportu przez dzieci i młodzież do ukończenia 21. roku życia oraz przez zawodników pomiędzy 21. a 23. rokiem życia

(Dz. U. z dnia 10 kwietnia 2009 r.)

Na podstawie art. 27 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.2)) zarządza się, co następuje:

§ 1. 1. Wstępne badania lekarskie przeprowadza się dzieciom i młodzieży do ukończenia 21. roku życia, ubiegającym się o orzeczenie lekarskie do uprawiania określonej dyscypliny sportu.
2. Okresowe badania lekarskie przeprowadza się dzieciom i młodzieży do ukończenia 21. roku życia, uprawiającym określoną dyscyplinę sportu, oraz zawodnikom pomiędzy 21. a 23. rokiem życia.
3. Kontrolne badania lekarskie przeprowadza się dzieciom i młodzieży do ukończenia 21. roku życia, uprawiającym określoną dyscyplinę sportu, oraz zawodnikom pomiędzy 21. a 23. rokiem życia, którzy podczas uprawiania określonych dyscyplin sportu doznali urazów, w tym urazu głowy, zmian przeciążeniowych, utraty przytomności lub porażki przez nokaut.
4. Po przeprowadzeniu badań lekarskich, o których mowa w ust. 1-3, wydaje się orzeczenie lekarskie o zdolności do uprawiania określonej dyscypliny sportu.

¹ Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2
rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowego
zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz.U. Nr 134, poz. 1439).

§ 2. Wstępne, okresowe i kontrolne badania lekarskie obejmują:

1) ogólne badanie lekarskie;
2) badania specjalistyczne i diagnostyczne w zakresie niezbędnym do wydania orzeczenia, o którym mowa w § 1 ust. 4.

§ 3. Zakres koniecznych badań lekarskich oraz częstotliwość ich przeprowadzania określa załącznik do rozporządzenia.

§ 4. 1. Badania, o których mowa w § 1 ust. 1-3, przeprowadza lekarz specjalista w dziedzinie medycyny sportowej, a w odniesieniu do niepełnosprawnych badania te może przeprowadzić lekarz specjalista w dziedzinie rehabilitacji medycznej.
2. Skierowanie na badania, o których mowa w § 1 ust. 1, wydaje lekarz podstawowej opieki zdrowotnej.
3. W przypadku braku lekarza specjalisty w dziedzinie medycyny sportowej, badania, o których mowa w   § 1 ust. 1-3, przeprowadza lekarz posiadający certyfikat nadany przez Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej.
4. Orzeczenia lekarskie o zdolności do uprawiania określonej dyscypliny sportu i orzeczenia o niezdolności do uprawiania określonej dyscypliny sportu wydaje lekarz, który przeprowadził badania, o których mowa w § 1 ust. 1-3.

§ 5. 1. W przypadku wydania przez lekarza, o którym mowa w § 4, orzeczenia o niezdolności do uprawiania określonej dyscypliny sportu, ponowne badania, o których mowa w § 1 ust. 1-3, w celu wydania ostatecznego orzeczenia, przeprowadza, na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka albo osoby ubiegającej się o wydanie orzeczenia, lekarz specjalista w dziedzinie medycyny sportowej w Centralnym Ośrodku Medycyny Sportowej w Warszawie, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku.
2. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, dołącza się orzeczenie lekarskie o niezdolności do uprawiania określonej dyscypliny sportu oraz kopię dokumentacji medycznej dotyczącej przeprowadzonych badań.

§ 6. Traci moc rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu koniecznych badań lekarskich oraz częstotliwości ich przeprowadzania w stosunku do dzieci i młodzieży do ukończenia 21. roku życia, ubiegających się o przyznanie licencji albo posiadających licencję na amatorskie uprawianie określonej dyscypliny sportu (Dz. U.Nr 282, poz. 2815).

§ 7. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
______
1) Minister Zdrowia kieruje działem administracji rządowej - zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 216, poz. 1607).
2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2008 r. Nr 216, poz. 1367, Nr 225, poz. 1486, Nr 227, poz. 1505, Nr 234, poz. 1570 i Nr 237, poz. 1654 oraz z 2009 r. Nr 6, poz. 33, Nr 22, poz. 120, Nr 26, poz. 157 i Nr 38, poz. 299.

Załącznik do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 marca 2009 r.

Zakres koniecznych badań lekarskich oraz częstotliwość ich przeprowadzania w stosunku do dzieci i młodzieży do ukończenia 21. roku życia oraz zawodników pomiędzy 21. a 23. rokiem życia

1. Badania ogólne, specjalistyczne i diagnostyczne obejmują:

1) pomiary antropometryczne;
2) ogólne badanie lekarskie;
3) badanie ortopedyczne;
4) test wysiłkowy;
5) przegląd stomatologiczny;
6) badanie elektrokardiograficzne;
7) badanie ogólne moczu z oceną mikroskopową osadu, odczyn opadania krwinek czerwonych, morfologię krwi obwodowej z wzorem odsetkowym;
8) konsultację laryngologiczną;
9) konsultację okulistyczną;
10) konsultację neurologiczną;
11) badanie elektroencefalograficzne;

12) oznaczenie stężenia glukozy w surowicy krwi;

13) badanie radiologiczne odcinka szyjnego kręgosłupa;
14) badanie radiologiczne odcinka lędźwiowego kręgosłupa;
15) badanie spirometryczne.

2. Lekarz przeprowadzający badanie może zlecić dodatkowo wykonanie innych badań lub konsultacji, których potrzeba wykonania wynika z oceny stanu zdrowia, w tym badania serologicznego w celu wykluczenia zakaŜenia wirusami zapalenia wątroby typu B i C oraz nabytego niedoboru odporności, przez oznaczenie obecności antygenu HBs, przeciwciał HCV i przeciwciał HIV.

3. Badania wstępne dzieci i młodzieży do ukończenia 21. roku życia ubiegających się o wydanie orzeczenia do uprawiania określonej dyscypliny sportu obejmują badania wymienione w ust. 1 pkt 1-9.

4. Badania okresowe obejmują badania przeprowadzane:

1) co 6 miesięcy - w przypadku badań, o których mowa w ust. 1 pkt 1-3;
2) co roku - w przypadku badań, o których mowa w ust. 1 pkt 4-7;
3) co dwa lata - w przypadku badań, o których mowa w ust. 1 pkt 8 i 9.

5. Badania, o których mowa w ust. 1 pkt 10 i 11, przeprowadza się przed dopuszczeniem do udziału w treningach i zajęciach specjalistycznych u dzieci, młodzieży do 21. roku życia uprawiających boks, kick-boxing, dalekowschodnie sporty i sztuki walki, płetwonurkowanie oraz u zawodników tych dyscyplin pomiędzy 21. a 23. rokiem życia, co dwa lata.

6. Badanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 12, przeprowadza się przed dopuszczeniem do udziału w treningach i zajęciach specjalistycznych u dzieci, młodzieży do 21. roku życia uprawiających płetwonurkowanie, sporty motorowe oraz u zawodników tych dyscyplin pomiędzy 21. a 23. rokiem życia, co roku.

7. Badanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 13, przeprowadza się przed dopuszczeniem do udziału w treningach i zajęciach specjalistycznych u dzieci, młodzieży do 21. roku życia uprawiających judo i zapasy oraz u zawodników tych dyscyplin pomiędzy 21. a 23. rokiem życia, co dwa lata.

8. Badanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 14, przeprowadza się przed dopuszczeniem do udziału w treningach i zajęciach specjalistycznych u dzieci, młodzieży do 21. roku życia uprawiających podnoszenie ciężarów oraz u zawodników tej dyscypliny pomiędzy 21. a 23. rokiem życia, co dwa lata.

9. Badanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 15, przeprowadza się przed dopuszczeniem do udziału w treningach i zajęciach specjalistycznych u dzieci, młodzieży do 21. roku życia uprawiających płetwonurkowanie oraz u zawodników tej dyscypliny pomiędzy 21. a 23. rokiem żcia, co roku.